TEVSER เป็นทฤษฏีการกำเนิดของจิตสำนึก (Consciousness) ที่เสนอโดย อิกอร์ ปิโววารอฟ (Igor Pivovarov) จากมหาวิทยาลัย MIPT (Moscow Institute of Physics and Technology) เป็นแนวคิดที่พยายามอธิบายว่า เหตุใดกลไกการควบคุมตนเองทางชีวภาพ (biological self-regulation) และการรักษาสมดุลภายในของสิ่งมีชีวิต (homeostasis) จึงอาจนำไปสู่วิวัฒนาการของจิตสำนึกได้
TEVSER เสนอว่า สิ่งมีชีวิตต้องมี “แบบจำลองภายในที่เกิดจากตัวควบคุมต่างๆ ซึ่งใช้ในการควบคุมระบบ” และเมื่อแบบจำลองเหล่านี้มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกันมากขึ้น จึงเกิด self-representation (Ω) ในระดับที่สูงขึ้น
1. แนวคิดหลัก (Core Concept)
TEVSER มองว่า จิตสำนึก (Consciousness) ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นฉับพลัน แต่เป็นคุณสมบัติของระบบที่ซับซ้อนซึ่งควบคุมตัวเองได้ (Self-regulating systems) โดยหัวใจสำคัญคือ “การนำเสนอตัวเอง” (Self-representation) หรือการที่ระบบสร้าง “แบบจำลองของตัวเอง” ไว้ภายใน เพื่อใช้ในการควบคุมและรักษาสมดุล (Homeostasis) ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด
TEVSER โยงถึงทฤษฏี “good regulator theorem” ของ โรเจอร์ โคนันต์ (Roger C. Conant) และ แอ๊ชบี้ (W. Ross Ashby) ซึ่งเสนอว่า regulator ที่ดีต้องมีแบบจำลองของระบบที่มันกำลังควบคุมอยู่ในบางรูปแบบ
2. 12 ระดับของ Self-representation (Ω)
ทฤษฎีนี้แบ่งวิวัฒนาการของระบบควบคุมออกเป็น 12 ระดับ (0-11) ซึ่งสอดคล้องกับวิวัฒนาการทางชีวภาพของสิ่งมีชีวิต
| ระดับ | ความหมายใน TEVSER | |
| Ω⁰ | Independent regulators | ตัวควบคุมพื้นฐานทำงานแยกกัน |
| Ω¹ | Coordinated regulation | ตัวควบคุมเริ่มเชื่อมโยงกัน เกิด unified regulatory space |
| Ω² | Differentiated internal signals / Psyche | สัญญาณภายในถูกแยกแยะ → sensation / emotion / proto-qualia |
| Ω³ | Subject “here” | ระบบสามารถระบุตำแหน่งของตนเองสัมพันธ์กับโลก |
| Ω⁴ | Learning | เรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่างเหตุการณ์/สิ่งเร้า |
| Ω⁵ | Attention | เลือกเพิ่มน้ำหนักให้ข้อมูลบางส่วนและลดข้อมูลอื่น |
| Ω⁶ | Subject “now” | memory + การเชื่อมสถานะในอดีตกับปัจจุบัน → ประสบการณ์ที่ต่อเนื่องในเวลา |
| Ω⁷ | Reinforcement/value learning | สถานะและการกระทำมีค่า → เลือกตาม expected value |
| Ω⁸ | Hierarchical intelligence | จำลองอนาคต วางแผน ตั้งเป้าหมาย |
| Ω⁹ | Modeling other agents | จำลองสิ่งมีชีวิต/ตัวแทนอื่นและสภาวะภายในของพวกมัน |
| Ω¹⁰ | Self-consciousness / “who” | สร้างแบบจำลองของตนเองในฐานะ subject ท่ามกลาง subjects อื่น |
| Ω¹¹ | Abstract symbolic intellect | ภาษา สัญลักษณ์ ความคิดนามธรรม และการส่งต่อความรู้ |
นิยามคำศัพท์
เพื่อให้เกิดความชัดเจนทางวิทยาศาสตร์ TEVSER นิยามคำที่มักใช้สับสนกันดังนี้:
จิต (Psyche): การเกิดพื้นที่ภายในที่มีการแยกแยะสัญญาณและสถานะต่าง ๆ ออกเป็นความรู้สึก (sensations) และอารมณ์ (emotions)
จิตสำนึก (Consciousness): ในกรอบของ TEVSER สามารถสรุปเชิงแนวคิดได้ว่าเป็นการบูรณาการของ Psyche + Here + Attention + Now กล่าวคือ ระบบไม่ได้เพียงมีสัญญาณภายใน แต่สามารถมี ความรู้สึก (psyche), รู้ว่าสิ่งเหล่านั้นสัมพันธ์กับ ตนเองในพื้นที่ (here), เลือกให้ความสนใจกับบางส่วน (attention) และเชื่อมประสบการณ์เข้ากับ ความต่อเนื่องของเวลา (now)
ความเป็นประธาน/ตัวตน (Subjectivity): การพัฒนาของการแทนตนเองในฐานะ Here + Now + Who กล่าวคือ การรับรู้ตนเองในพื้นที่ การรับรู้ความต่อเนื่องของตนเองในเวลา และการรับรู้ตนเองในฐานะบุคคลหนึ่งท่ามกลางผู้อื่น
ปัญญา (Intelligence): ความสามารถในการสร้างแบบจำลอง ประเมิน และเลือกแนวทางเพื่อให้เกิดสภาวะในอนาคตที่ต้องการ